1878 yılında Antalya’nın Elmalı ilçesinde dünyaya
gelen Muhammed Hamdi Yazır, köklü bir ilmiye ailesinin mensubudur.
Babası Hoca Numan Efendi, Burdur’un Gölhisar kazasından Elmalı’ya göç
ederek eğitimini burada tamamlamış ve Şeriye Mahkemesi’nde başkâtiplik
yapmıştır. Annesi ise Elmalı ulemasından Mehmed Efendi’nin kızı Fatma
Hanım’dır. Dedeleri arasında da birçok din âlimi bulunmaktaydı.
İlk eğitimini Elmalı’da alan Hamdi Efendi, hafızlığını
tamamladıktan sonra Arapça ve İslami ilimlerde temel bilgileri edinmiş,
ardından 1895’te İstanbul’a giderek medrese öğrenimine devam etmiştir.
Küçük Ayasofya Medresesi’nde ikamet etmiş, Bayezid Camii’nde Mahmud
Hamdi Efendi’nin derslerine katılmıştır. Hocasıyla aynı adı taşıdığı
için kendisine “Küçük Hamdi Efendi” denmiştir.
İstanbul’daki çeşitli hocalardan dersler alarak icazet sahibi
olmuş, 1905’te ruûs imtihanını kazanarak kadılık yetkisi elde etmiştir.
Hem medrese hem de mektep eğitimiyle donanmış olan Yazır, Bayezid
Camii’nde dersler vermiş, farklı okullarda fıkıh, mantık ve vakıf hukuku
dersleri okutmuştur. Hat sanatına ilgi duymuş, dönemin ünlü
hattatlarından icazet almıştır. Ayrıca kendi gayretiyle Fransızca
öğrenmiştir.
1908’de Meclis-i Mebusan’a Antalya mebusu olarak girmiş, II.
Abdülhamid’in tahttan indirilmesi sürecinde fetva yazan isimlerden biri
olmuştur. Ancak ilerleyen yıllarda bu olay için “Hayatımda yaptığım en
büyük hata Sultan Hamid’in hal’ine karışmamdır” diyerek pişmanlığını
dile getirmiştir.
Siyasi hayatında İttihat ve Terakki’den uzaklaşarak farklı çevrelere
yönelmiş, çeşitli devlet görevlerinde bulunmuştur. Evkaf Nazırlığı, Ayân
üyeliği ve Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye reisliği gibi önemli görevler
üstlenmiştir. Cumhuriyet döneminde ise daha çok ilmi çalışmalarına
yoğunlaşmış, özellikle Kur’an tefsiri üzerine yaptığı çalışmayla
tanınmıştır.
On iki yıl süren tefsir çalışmasını tamamladıktan sonra, 27
Mayıs 1942’de vefat etmiş ve İstanbul Sahrayıcedid Mezarlığı’na
defnedilmiştir. Kabir taşında kardeşi tarafından yazılan ifadeler, onun
Türk ilim dünyasındaki büyük yerini göstermektedir.
Allah Rahmet Eylesin.